De constante stroom van beelden en nieuwsberichten uit Oekraïne maakt het een uitdaging om de werkelijke lessen van het conflict te onderscheiden van de hype. We zien video’s van drone-aanvallen en lezen over transparante slagvelden, maar wat betekenen deze ontwikkelingen nu echt voor de toekomst van oorlogsvoering? Gaat het om een ware revolutie, of zijn het incrementele veranderingen binnen een bestaand kader? Zijn drones de enige robots die een rol spelen in deze oorlog? Of zijn mensen nog steeds de belangrijkste factor voor succes?
Drones veroorzaken 80% van de slachtoffers, maar dat is niet het hele verhaal
Een van de meest geciteerde statistieken uit deze oorlog is dat drones, Unmanned Aerial Systems (UAS), verantwoordelijk zijn voor zo’n 80% van de slachtoffers. Rob Lee, een expert die meer dan vijftien commandanten en inlichtingenofficieren aan het front interviewde, bevestigt dat dit cijfer, met een spreiding van 75% tot 95%, consistent wordt genoemd. Zelfs generaal Zaluzhnyi, de voormalige opperbevelhebber van Oekraïne, ondersteunde dit getal in een recent essay.
Toch is dit cijfer minder eenduidig dan het lijkt. Drones en artillerie werken samen. Artillerie heeft niet alleen een enorm psychologisch effect, maar wordt ook tactisch ingezet om Russische eenheden te kanaliseren, hen in trechtervormige zones dwingen waar ze kwetsbaar zijn. Artillerie vernietigt bijvoorbeeld boomgrenzen, waardoor infanterie geen dekking meer heeft en een makkelijk doelwit wordt voor drone-aanvallen.
“I see UAVs and artillery as symbiotic means of firepower, or nearly symbiotic. It would be a mistake to ignore that context.” Shashank Joshi
Bovendien is dit cijfer specifiek voor de huidige fase van de oorlog, die wordt gekenmerkt door kleinschalige infanterieaanvallen. Bij grootschalige, conventionele gevechten, zoals aan het begin van de invasie, zou artillerie waarschijnlijk de voornaamste doodsoorzaak zijn. Deze statistiek toont een enorme verschuiving in tactiek, maar we moeten voorzichtig zijn met het extrapoleren ervan naar elk toekomstig conflict.
Oorlogsvoering met drones is verrassend mankracht intensief
Het beeld van een eenzame soldaat die met een controller een drone bestuurt, is misleidend. In werkelijkheid is drone-oorlogsvoering zeer arbeidsintensief. Een standaard droneteam bestaat doorgaans uit vier soldaten: een piloot, een co-piloot/navigator, een ingenieur voor de munitie, en een vierde lid dat een observatiedrone (zoals een Mavic) bestuurt om het doel te vinden. De rol van de ingenieur is cruciaal en niet zonder gevaar. Veel mensen hebben handen verloren of zijn gedood door het verkeer in elkaar zetten van drones en munitie.
De meest opvallende statistiek is de verhouding tussen drone-operatoren en infanteristen. Bij een aanvalsgroep van slechts vier tot acht infanteristen worden soms wel vier verschillende UAV-teams ingezet ter ondersteuning.
“That’s four UAV teams supporting a 4-8 man infantry team. The ratio of UAV operators to infantrymen in those cases is 2-to-1 or 3-to-1.”
Aanvalseenheden compenseren hun tekorten door meer UAV-operators in te zetten dan infanteristen. Hoewel de piloot zich theoretisch duizenden kilometers verderop kan bevinden, blijft de noodzaak van een team ter plaatse voor het opzetten, onderhouden en bewapenen van de drones cruciaal. De menselijke factor is, zelfs in deze hightech oorlogsvoering, onmisbaar.
Het transparante slagveld is een mythe
De aanname dat constante surveillance door drones het slagveld volledig transparant heeft gemaakt, klopt niet. Verrassingen zijn nog steeds mogelijk, al vereist het extreme discipline. Het Oekraïense Kursk-offensief wordt beschreven als de laatste grote operationele verrassing van de oorlog. Dit was mogelijk door extreme operationele veiligheid, het strikt compartimenteren van informatie en zelfs het misleiden van de eigen troepen. Cruciaal was ook dat Rusland in dat gebied geen sterke drone capaciteiten had en de verdedigende eenheden bestonden uit slecht getrainde dienstplichtigen.
Beide partijen maken actief gebruik van deceptie. Een bekende tactiek is dat commandanten hun soldaten bewust verkeerde informatie geven over aanstaande verplaatsingen, in de wetenschap dat de vijand meeluistert met telefoongesprekken naar huis.
“Both sides know their soldiers will call home. Both sides have signals intelligence capabilities and listen in on those conversations.” Rob Lee
Deceptie is een tijdloos onderdeel van oorlogsvoering. Zoals expert Shashank Joshi opmerkt, is de meest effectieve misleiding er een die aansluit bij wat de tegenstander al vermoedt.
“The cardinal principle has always been that it is easier to persuade an adversary of what he already suspects than to introduce a new idea.” Shashank Joshi
De perfecte drone bestaat al, het is een kruisraket
De hype rond dronezwermen en geavanceerde AI is groot, maar de realiteit op het slagveld is minder spectaculair. Technisch gezien is een zwerm niet zomaar een grote groep drones, maar een netwerk waarin de drones met elkaar communiceren en hun acties coördineren. De Britse Brimstone-raket is een rudimentair voorbeeld: meerdere raketten kunnen onderling bepalen welk doelwit ze aanvallen om te voorkomen dat ze hetzelfde doel treffen.
De uitdaging van de perfecte dronezwerm kan worden samengevat in de heilige driehoek van autonomie op het slagveld: de afweging tussen capaciteit, kosten en overlevingskansen. Wil je een zwerm die jam-resistent is (overlevingskans) en een groot bereik heeft (capaciteit), dan schieten de kosten omhoog. Een goedkope zwerm zal waarschijnlijk kwetsbaar en beperkt in zijn mogelijkheden zijn.
“When you’ve made a system that has a long range, can operate in all weather, is jam-resistant, can communicate with other aircraft in a swarm, and has a large payload to cope with up-armored defenses — congratulations, you’ve invented a cruise missile.” Shashank Joshi
Onbemande grondvoertuigen zijn eerder logistieke muilezels dan oorlogrobots
Het populaire beeld van Unmanned Ground Vehicles (UGV’s) als vechtende robots strookt niet met de praktijk in Oekraïne. Ongeveer 90% van de UGV missies is puur logistiek. Het vervoeren van munitie, water, voedsel en zware wapens naar de frontlinie.
De fundamentele uitdaging voor UGV’s is het behouden van een stabiel signaal. In tegenstelling tot drones in de lucht, hebben UGV’s op de grond last van terrein, obstakels en zelfs de kromming van de aarde. Hierdoor is vaak een drone in de lucht nodig om als signaalversterker te fungeren.
Het gebruik van UGV’s voor medische evacuaties brengt extreme risico’s met zich mee. Een verbroken signaal kan een gewonde soldaat alleen achterlaten op het slagveld. De realiteit is grimmig: “Er zijn video’s van Russische FPV’s die UGV’s tijdens een evacuatie raken en vervolgens granaten op de gewonde soldaten laten vallen.”
China’s neutrale rol is beslissend op het slagveld
Hoewel China geen directe militaire steun zoals munitie levert aan Rusland, is zijn rol als belangrijkste leverancier van dual-use technologie beslissend. De DJI Mavic-drone is misschien wel de belangrijkste UAV in deze oorlog. De impact hiervan is enorm. Een Oekraïense brigadecommandant in de regio Pokrovsk stelde dat het grootste probleem voor naburige eenheden een gebrek aan Mavics was, zelfs meer dan munitietekorten.
Rusland profiteert hier aanzienlijk meer van dan Oekraïne. Zo zijn er de subtiele, maar significante verschillen in steun. Volgens de Ukraïners krijgen de Russen hun Mavics pre-jailbroken van China. De Ukraïners moeten dit zelf uitvoeren voor elke Mavic. Deze gejailbreakte drones hebben software waarbij de locatie van de operator niet wordt gedeeld, een cruciale aanpassing voor gebruik aan het front. Daarnaast levert China componenten voor Russische kamikazedrones en glasvezelkabels om drones immuun te maken voor jamming.
Webshop als wapenleverancier
De realiteit van moderne oorlogsvoering is complexer, meer mankracht-intensief en verrassender dan de populaire beelden suggereren. De lessen uit Oekraïne laten zien dat technologie geen wondermiddel is, maar een instrument dat diep verweven is met menselijke tactiek, logistiek en misleiding. Het slagveld van de toekomst wordt niet alleen bepaald door geavanceerde wapensystemen, maar ook door de grootschalige inzet van commercieel verkrijgbare technologie.
Nu commerciële technologie de uitkomst van veldslagen bepaalt, zijn onze legers en samenleving wel voorbereid op een toekomst waarin de grens tussen een webshop en een wapenleverancier volledig vervaagt?
