We leven in een tijdperk waarin sciencefiction in sneltempo realiteit wordt. Wie tien jaar geleden sprak over robots die onze jobs zouden overnemen, werd vaak weggezet als een doemdenker of een dromer. Maar vandaag, met de explosieve opkomst van artificiële intelligentie (AI) en geavanceerde robotica, is die discussie verschoven van “als” naar “wanneer”. Op robot.be duiken we graag dieper in de materie dan de oppervlakkige krantenkoppen. Vandaag bespreken we een fascinerend en ietwat onheilspellend concept: The Final Offshoring.

Dit concept, gepopulariseerd door Jacob Rintamaki, schetst een toekomstbeeld waarin we niet langer werk verplaatsen naar lageloonlanden, maar naar een volledig nieuwe entiteit: de machine. Het is een economische verschuiving die zijn weerga niet kent en die één heel specifiek gevolg met zich meebrengt: massale deflatie.

Wie is Jacob Rintamaki?

Voor we in de theorie duiken, is het belangrijk om te weten wie er achter deze ideeën zit. Rintamaki is een ingenieur die zich specialiseert in het snijvlak tussen technologische disruptie en financiële markten. Waar traditionele economen vaak vasthouden aan modellen uit de 20ste eeuw, kijkt Rintamaki naar de exponentiële curves van rekenkracht en robotica.

Wat is ‘The Final Offshoring’?

Om het concept van de laatste offshoring te begrijpen, moeten we eerst kijken naar de geschiedenis van werk. De afgelopen decennia hebben we in het Westen massaal aan offshoring gedaan. Fabriekswerk verhuisde van België en de VS naar China en Vietnam. IT-support en callcenters verhuisden naar India en de Filipijnen. De logica was simpel: arbitrage. Bedrijven zochten naar de plek waar arbeid het goedkoopst was om hun marges te verhogen.

Rintamaki stelt echter dat we nu aan de vooravond staan van de ultieme stap in dit proces. De vorige golven van offshoring waren geografisch. We verplaatsten werk van mens A (duur) naar mens B (goedkoper). Maar mens B heeft nog steeds eten nodig, slaap, een dak boven zijn hoofd en een loon waarvan hij kan leven. Er is een bodemprijs voor menselijke arbeid.

The Final Offshoring is de verplaatsing van arbeid van de mens naar de machine (software, AI en fysieke robots). Dit is de laatste keer dat we werk verplaatsen, omdat de kostenstructuur van een robot of een AI-model fundamenteel anders is dan die van een mens. Een robot staakt niet, slaapt niet, heeft geen pensioen nodig en wordt elk jaar goedkoper en efficiënter dankzij de wet van Moore en schaalvoordelen. Hij heeft enkel energie nodig.

De ontkoppeling van tijd en waarde

In het essay argumenteert Rintamaki dat we de link tussen tijd en waarde aan het doorknippen zijn. Voor een menselijke werknemer is tijd een schaars goed. Een uur werk kost geld. Voor een AI is tijd verwaarloosbaar. Zodra een AI-model getraind is, kost het genereren van een tekst, een stuk code of een juridisch advies slechts een fractie van een cent aan elektriciteit. Dit betekent dat de marginale kosten van cognitieve arbeid naar nul neigen.

Waarom robots deflatie brengen

Het kernpunt van Rintamaki’s betoog is het deflatoire effect van deze technologie. Deflatie is in economische termen het dalen van het algemene prijspeil. In ons huidige systeem zijn we bang voor deflatie omdat schulden dan zwaarder wegen, maar Rintamaki stelt dat technologische deflatie onvermijdelijk is.

De kostprijs van intelligentie stort in

Tot voor kort was menselijke intelligentie het duurste goed op aarde. Een goede ingenieur, een topdokter of een ervaren copywriter kost handenvol geld. Met de komst van Large Language Models (LLM’s) en geavanceerde AI, wordt intelligentie plotseling een nutsvoorziening, net als elektriciteit of water uit de kraan. Wanneer het aanbod van intelligentie explodeert (omdat AI oneindig schaalbaar is), moet de prijs ervan wel dalen. Dit zal de prijzen van diensten, van gezondheidszorg tot onderwijs en softwareontwikkeling, drastisch naar beneden drukken.

Fysieke arbeid volgt de digitale trend

Rintamaki beperkt zich niet tot software. De “Final Offshoring” gaat ook over de fysieke wereld. Denk aan humanoïde robots zoals de Tesla Optimus of de Atlas van Boston Dynamics. Zodra deze robots capabel genoeg zijn om simpele taken in fabrieken en magazijnen over te nemen, ontstaat er een plafond voor het loon van ongeschoolde arbeid. Waarom zou een bedrijf 25 euro per uur betalen aan een magazijnier als een robot het kan voor 3 euro per uur (afschrijving en stroom)?

Dit klinkt hard, en dat is het ook voor de arbeidsmarkt, maar voor de consument betekent dit dat producten goedkoper worden. De productiekosten dalen, de logistieke kosten dalen en de overheadkosten dalen. Het resultaat? Structurele deflatie.

De impact op de arbeidsmarkt: wit versus blauw

Een interessant aspect dat Rintamaki aanhaalt, en dat vaak over het hoofd wordt gezien, is de volgorde waarin deze offshoring plaatsvindt. Vroeger dachten we dat robots eerst de “blauwe boorden” (handarbeid) zouden vervangen en dat “witte boorden” (kantoorwerk) veilig waren. De realiteit van The Final Offshoring is complexer.

  • Kenniswerkers zijn eerst aan de beurt: Het is ironisch genoeg makkelijker om een AI te leren programmeren of een marketingtekst te laten schrijven, dan om een robot te leren een loodgietersklus te klaren. De “offshoring” naar AI gebeurt nu al volop in de creatieve en analytische sectoren.
  • De fysieke vertraging: Moravec’s paradox stelt dat wat moeilijk is voor mensen (schaken, wiskunde) makkelijk is voor computers, en wat makkelijk is voor mensen (lopen, een doos oppakken) moeilijk is voor robots. Echter, met de recente sprongen in robotica, wordt ook die kloof gedicht.

Rintamaki waarschuwt dat deze transitie pijnlijk zal zijn voor de middenklasse. De vaardigheden waar we decennialang op hebben gehamerd, leer coderen, ga naar de universiteit, worden plotseling minder waardevol omdat de machine ze beter en goedkoper kan.

De economische paradox: overvloed en schaarste

Als robots en AI alles goedkoper maken, stevenen we dan af op een utopie? Rintamaki is realistisch. Hij ziet een toekomst van overvloed aan de kant van goederen en diensten. Alles wat geproduceerd kan worden door een machine, zal in prijs dalen tot bijna de kostprijs van energie en grondstoffen.

Echter, er ontstaat een nieuwe vorm van schaarste. Zaken die niet geautomatiseerd kunnen worden, zullen in verhouding extreem duur worden. Denk aan:

  • Grond en vastgoed: Robots kunnen huizen bouwen, maar ze kunnen geen nieuwe grond maken op toplocaties.
  • Menselijke connectie: Zorg, kunst en ervaringen waarbij mens-zijn de kernwaarde is, zullen een premium prijs krijgen.
  • Energie: Al die robots en datacenters hebben stroom nodig. Energie wordt de nieuwe valuta.

De deflatie die Rintamaki voorspelt, is dus selectief. Uw televisie, uw auto en uw juridisch advies worden spotgoedkoop. Uw huis en uw elektriciteitsrekening? Misschien niet.

Wat betekent dit voor België en Vlaanderen?

Hoewel Rintamaki schrijft vanuit een globaal perspectief, zijn de lessen voor ons in Vlaanderen zeer relevant. Onze economie is gebaseerd op kennis en diensten. Wij hebben geen goedkope arbeidskrachten en weinig grondstoffen. Onze welvaart komt voort uit onze grijze massa.

Als The Final Offshoring doorzet, komt ons economisch model onder druk te staan. Als een AI in Silicon Valley (of een serverpark in IJsland) hetzelfde werk kan doen als een Vlaamse boekhouder of vertaler, maar dan voor een fractie van de prijs, dan hebben we een probleem. Anderzijds biedt het ook kansen. Vlaanderen heeft toonaangevende onderzoekscentra zoals Imec en een sterke basis in robotica. Als wij degenen zijn die de robots bouwen en programmeren, kunnen we profiteren van deze golf in plaats van erdoor overspoeld te worden.

De rol van kapitaal versus arbeid

Een cruciaal punt in het essay is de verschuiving van de beloning voor arbeid naar de beloning voor kapitaal. In een wereld van robots gaat de winst niet naar degene die het werk doet (de robot krijgt geen loon), maar naar degene die de robot bezit. Dit dreigt de ongelijkheid te vergroten. In de toekomst is het wellicht belangrijker om eigenaar te zijn van technologie (via aandelen of ondernemerschap) dan om enkel uw arbeid te verkopen.

De onvermijdelijke toekomst

Jacob Rintamaki’s The Final Offshoring is geen lichte kost, maar het is essentiële lectuur voor iedereen die wil begrijpen waar de wereld naartoe gaat. De robots komen er niet aan om ons te vernietigen in een Terminator-scenario, maar om ons economisch systeem volledig op zijn kop te zetten via deflatie.

De boodschap is dubbel. Enerzijds is er de waarschuwing voor disruptie op de arbeidsmarkt en de druk op lonen. Anderzijds is er de belofte van een wereld waarin levensnoodzakelijke goederen en diensten voor iedereen betaalbaar worden dankzij automatisering. De laatste offshoring is begonnen. Het is geen verhuizing naar een ander land, maar een verhuizing naar een andere bestaansvorm. En de enige manier om te overleven in deze nieuwe economie, is door te begrijpen hoe de regels van het spel veranderen.